Усман Дембеле узоқ йўлдан сўнг секин-аста жамоанинг бош етакчисига айланди

«Guardian» нашри томонидан йилнинг энг яхши эркак футболчиси деб эътироф этилган француз юлдузи бу мавқега «Пари Сен-Жермен»нинг якка юлдузга эмас, жамоага таянадиган тизими орқали етиб келди.

Яхши футболчини буюк, буюк футболчини эса дунёда энг зўр даражасига олиб чиқадиган омил нима? Мен бу савол устида 2014 йилдан бери ўйлаб келаман. Ўшанда «Guardian» мендан илк бор «Next Generation» махсус лойиҳаси учун Францияда туғилган, 1997 йилда дунёга келган ва келажакда катта карьера қилиш эҳтимоли юқори бўлган иқтидорни танлаб беришимни сўраган эди.

Кўплаб кузатув ва таҳлиллардан сўнг, танловни беш нафар номзодгача қисқартирдим. Кейин эса эътиборимни уларнинг тўп билан боғлиқ маҳоратидан кўра, кўзга кўринмайдиган, ўлчаш қийин бўлган жиҳатларга қаратдим: чидамлилик, мослаша олиш, қарор қабул қилиш даражаси, ижодкорлик, меҳнатсеварлик, танқид ва маслаҳатни қабул қилиш, ўрганишга тайёрлик.

Айнан шу саволларга берилган жавоблар бир футболчини бошқалардан ажратиб қўйди: ўшанда «Ренн» таркибида ҳали асосий жамоада дебют қилмаган ёш вингер — Усмон Дембеле. Орадан ўн бир йил ўтиб, ўшанда «эргашиш керак бўлган ёш истеъдод» сифатида тилга олинган Дембеле бугун «Guardian»нинг 219 нафар мутахассисдан иборат хайъати томонидан дунёдаги энг яхши эркак футболчи деб тан олинди.

Унинг ўша «кўринмас» фазилатлари 2025 йилги Чемпионлар лигаси финалида тўлиқ намоён бўлди. «Пари Сен-Жермен»нинг «Интер» устидан 5:0 ҳисобидаги ғалабаси, соврин кўтариш маросими ёки гол байрамларидан кўра, кўпроқ бир кадр билан ёдда қолди: рақиб жарима майдони ёқасида, елкалари сал эгилган, пешонаси тиришган, бутун вужуди билан прессингга тайёр турган Дембеле. У бу нуқтага қандай етиб келди?

Дембеле тарихидан чиқадиган биринчи хулоса: буюкликка олиб борувчи йўл ҳар доим ҳам тўғри чизиқ бўлмайди. У профессионал сифатидаги илк мавсумидаёқ «Францияда йилнинг энг яхши ёш футболчиси» номига сазовор бўлди. Кейинги мавсумда «Боруссия Дортмунд»га ўтиб, жамоага Германия Кубогини ютишда ёрдам берди.

Ўша пайтларда мен ўзимнинг «Edge» китобим устида ишлаётган эдим ва шу муносабат билан унинг «Боруссия»даги мураббийи Томас Тухел билан суҳбатлашдим. Тухел Дембеленинг истеъдоди унинг зиммасига мажбурият ва масъулият ҳам юклашини айтганди. У футболчиларини асосий мотивациясига қараб шартли равишда уч тоифага — «А, В, С»га ажратар, шу асосда улар билан ишлаш услубини ўзгартириб борарди.

«А» тоифаси — шахсий шон-шараф ва мукофотлар билан руҳланадиган, индивидуал ютуқни биринчи ўринга қўядиган футболчилар эди (Тухел буни албатта салбий жиҳат деб ҳисобламасди, «Пари Сен-Жермен»даги Неймарни эслаш кифоя).

«В» — жамоавий муҳитни яхши кўрадиган, одамларни бирлаштира оладиган футболчилар. Улар кўпинча сардор бўлишади, масалан, «Челси»даги Сезар Аспиликуэта каби.

«С» эса — қизиқувчан, изланувчан футболчилар. Улардан чин маънодаги буюклар етишиб чиқиши мумкин, лекин улар билан ишлаш бошқачароқ ёндашувни талаб қилади. Истеъдодлари уларни жуда узоқка олиб бориши мумкин, яхши кунида эса деярли ҳамма нарсага қодир бўлишади. Тухел айнан шундай футболчиларни ўқитишни яхши кўрарди. Унинг фикрича, Дембеле айнан шу — «С» тоифаси вакили эди.

Бироқ йўл доим ҳам текис кечмади. 2017 йилда у Неймарни 222 миллион евро (194 миллион фунт) эвазига сотиб, катта маблағ қўлга киритган «Барселона»га кўчиб ўтди. Бу унинг карьерасида кескин бурилиш нуқтаси бўлди. Ўша ёздаёқ клубда мураббий алмашди: Луис Энрике кетди, ўрнига Эрнесто Вальверде келди. «Барселона»даги олти йил жароҳатлар билан ўтди: у лигадаги ўйинларнинг атиги учдан бир қисмини асосий таркибда бошлади, жами 24 та гол урди.

Эҳтимол, унинг «Барселона»даги энг эсда қоларли лаҳзаси ҳам мусбат эмас, балки салбий эпизоддир: 2019 йилги Чемпионлар лигаси ярим финалида «Ливерпуль»га қарши биринчи ўйин охирида, ҳисоб 3:0 бўлиб турганида, у дарвозабон билан юзма-юз вазиятдан гол ура олмаган эди (кейин «Барселона» «Энфилд»да 0:4 ҳисобида мағлуб бўлганини ҳамма эслайди). Кейинчалик у клубни тарк этар экан, «исроф этилган истеъдод», «шантаж» каби гап-сўзлар остида кетди ва бу қарияр деярли барча учун енгил нафас олишдек қабул қилинди.

2025 йилдаги фавқулодда мавсумида маълум маънода адолат тиклангандек бўлди. Жорий йил давомида урган 30 та голи орасида энг муҳим ва рамзий гол, эҳтимол, Чемпионлар лигаси 1/8 финалида «Ливерпуль»га қарши жавоб учрашувида киритилган тўпдир. Илк ўйинда 0:1 ҳисобида ютқазган «Пари Сен-Жермен»га реванш керак эди. Дембеле ўз ярим майдони томон ортга чекиниб, уни кузатишни истамаган рақиб ҳимоячиларидан узилиб кетди. Тўпни қабул қилиб, ўнг қанотдаги Бредли Барколага узатди ва ўзи тезлик билан жарима майдонига югуриб кириб, узатмага етиб борди ва гол урди. Кейин ўша кечаси «Энфилд»да 1:0 ҳисобидаги ғалабадан сўнгги пенальти сериясида ҳам аниқ зарба йўллади.

Ярим финалда «Арсенал»га қарши ўйинда ҳам у худди шунга ўхшаш эпизодда гол урди: ўйин бошидаёқ ортга қайтиб, чуқурроқ позицияга тушди, тўпни чап қанотдаги Хвича Кварацхелияга йўллади, кейин эса ҳимоячилардан қочиб, жарима майдони ёқасига қайтиб келди ва қайтарилган узатмани ҳеч ким қаршилигисиз қабул қилиб, голга айлантирди. Рақиблар бу усулни ўрганиб олган бўлса-да, уни тўхтатишга қодир бўлмадилар.

Ўтган мавсум бошида Луис Энрике режаси аниқ эди: «Реал Мадрид»га ўтиб кетган Килиан Мбаппе ўрнини битта юлдуз эмас, бутун жамоа биргаликда тўлдириши керак эди. Ахир Дембеле профессионал карьерасида «Ренн»даги илк мавсумида 10 та голдан кўп урмаганди. Луис Энрике учун асосий юлдуз — жамоанинг ўзи бўлиши керак эди.

Натижада майдонда хизмат қилинадиган ягона супер юлдуз қолмади ва Дембеле ўзини анча эркин ҳис қила бошлади. Бир пайтлар ҳар икки оёғи билан пенальти ва бурчак зарбасини бажара оладиган, қизиқувчан ва изланувчан бу футболчи секин-аста жамоанинг бош етакчисига айланди. У прессингни бошлайди, унинг кўриш доираси, ҳаракатланиши, тезлиги, тўпни қабул қилиш ва позиция танлаш маҳорати бутун жамоа ўйинига тон беради. Илгари кўп танқид қилинган зарба аниқлиги эса бугун кескин ва шафқатсиз даражага етди.

Мен ҳали ҳам яхши футболчини буюк қиладиган аниқ формулани топдим, деб айта олмайман. Лекин жавобга анча яқинлашдим. Бу ерда кўзга кўринмайдиган омиллар катта роль ўйнайди: жамоа ичидаги кимё, муайян мураббий билан муносабат, футболчининг имкониятларини тўлиқ очиб берадиган тактик тизим. Шунингдек, Дембеле 17 ёшидаёқ намоён қилган ва ҳозир ҳам сақлаб қолган шахсий фазилатлар — чидам, қизиқиш, меҳнатсеварлик, ўрганишга тайёрлик.

«Guardian» томонидан берилган бу нуфузли мукофот фақат голлар ва кубоклар учун эмас. У, энг аввало, айнан шу кўринмас, лекин ҳал қилувчи фазилатлар — Усмон Дембелени дунёдаги энг яхши футболчи даражасига олиб чиққан ички куч учун ҳам берилаётган совриндир.